Oorsprong en betekenis van de naam Vigelius

Onze achternaam ‘Vigelius’ is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid ontstaan in de Duitse deelstaat Hessen, in het gebied ten noorden van Frankfurt. In 1516 werd in een (nú nog) klein plaatsje, Wetter, nabij Marburg, Volkwin Wigel (Weigel) geboren. Volkwin was een bolleboos. Al in 1527 (11 jaar oud!) schreef hij zich in aan de universiteit van Marburg. Hij studeerde daar mathematiek (wiskunde). Na verdere studie in Leuven en Parijs (medicijnen), werd hij in 1544 professor in de mathematiek in Marburg. In 1549 promoveerde hij tot arts en vanaf 1553 was hij lijfarts van achtereenvolgend landgraaf Phillip I der Grobmütige (Hessen) en zijn zoon landgraaf Wilhelm IV der Weise (Hessen-Kassel). Inmiddels woonde hij in Kassel, waar hij in 1579 gestorven is. Het was in die tijd gebruikelijk, dat belangrijke lieden en, onder andere, wetenschappers hun naam latiniseerden. Aan het einde van de middeleeuwen begon een nieuw tijdperk: de renaissance. Veel intellectuelen keerden zich af van de voorgaande (middel-)eeuwen en stelden de oudheid als absolute toonaangevende vorm. Het gevolg hiervan was, dat latijn de voertaal van de wetenschap werd. De intellectuele stroming, die aldus ontstond, werd later renaissance-humanisme genoemd. De uitvinding van de drukpers (Gutenberg, ca. 1450) heeft overduidelijk bijgedragen aan de verspreiding van het gedachtengoed van wetenschappers (én kerk). Volkwin Wigel heeft op een gegeven moment zijn naam veranderd in Volcuinus (Vulquinus) Vigelius. Blijkbaar vonden ook andere familieleden dit interessant en namen ook de naam 'Vigelius' aan. Hierna verspreidde de naam 'Vigelius' zich gestaag. Omdat het vooralsnog onbekend is wie de voorouders van onze Johan Hendrik zijn, is het niet duidelijk hoe onze stamboom aansluit op iemand met de naam 'Vigelius' uit deze periode. Het is niet 100% zeker, dat wij nazaten zijn van de 'Vigelius-sen' uit Hessen. Het is echter wel het meest waarschijnlijk, temeer omdat Anna Elisabeth de vrouw van Johan Hendrik in Wolfhagen (Hessen-Kassel) geboren is. In die dagen haalde men zijn bruid van dichtbij! Zie hieronder: ‘Johan Hendrik’. De naam 'Wigel' (Weigel) bestond dus al voordat de naam 'Vigelius' ontstond. De vader van Volkwin was Peter Wigel, geboren in 1484 en burgermeester van Wetter. Peter was de zoon van Wenzel Wigel, geboren in 1452, die weer de zoon was van Heinz Wigel (ca 1415). Heinz Wigel is hiermee mogelijk onze eerst bekende voorvader. De namen 'Wigel', 'Wigell' en 'Weigel' worden afwisselend gebruikt. Waarschijnlijk ligt analfabetisme hieraan ten grondslag en/of schreef men fonetisch. De naam 'Vigelius' is in dezelfde periode en later ook op andere plaatsen ontstaan, het lijkt er sterk op, dat dit niet onze voorouders betreft. Vooralsnog wordt dit dan ook als niet relevant beschouwd. 'Vigelius' betekent zoveel als 'De Waakzame'.

Van Duitsland naar Nederland

Vanaf ongeveer 1750 verschijnt de naam 'Vigelius' ook in Nederland. Immigranten, die onze achternaam dragen, strijken neer in o.a. Nijmegen, Utrecht, Delft én Dordrecht. Zij vermenigvuldigen zich in rap tempo, zodanig, dat er (aantal records op genealogische websites) in de 19^e eeuw op een gegeven moment meer 'Vigelius-sen' in Nederland dan in Duitsland te boek stonden. Johan Hendrik Vigelius is degene, die onze achternaam omstreeks 1800 naar Dordrecht bracht.

Johan Hendrik

Johan Hendrik Vigelius ‘verschijnt’ voor het eerst in een document, gedateerd 31 juli 1800, waarin staat, dat hij een huis kocht, gelegen aan Den Hil in Dordrecht. De koopprijs bedroeg 300 gulden.  In het document wordt als zijn beroep ‘smitsknegt’ genoteerd. Den Hil was een armoedig straatje, op de plek waar nu het Betlehemplein en de Nieuwe Hilstraat gesitueerd zijn. Het was een bijzonder buurtje waar tamboers, speellieden, de stadstrompetter, kermisklanten, orgeldraaiers en bedelaars woonden. De stadsgracht liep er doorheen en het water van die gracht werd gebruikt voor allerlei klein-industriële, meestentijds stinkende activiteiten. Er waren leerlooierijen en er werd laken gemaakt, dat op ramen te drogen werd gelegd. Vandaar de benaming van de nabijgelegen Raamstraat. De buurt werd gemeden door 'nette' Dordtenaren.
In 1926/1927 werd het gebied rond Den Hil gesaneerd, waarbij de onooglijke krotten en vunzige hofjes en stegen verdwenen, om plaats te maken voor de keurige flatjes van het Bethlehemplein en omgeving. Op 3 januari 1801 trouwde Johan Hendrik Vigelius met Anna Elisabeth Mille (Miele, Millers). Op de huwelijksakte staat dat hij geboren is in ‘Dellen op de Glashut in ’t Brandenbursche’. Anna Elisabeth is geboren in Wolfhagen in Hessenland. Verder is nog vermeld, dat beiden op Den Hil woonachtig zijn. Anna Elisabeth wordt tijdens het burgerlijk huwelijk ‘geassisteert met haar broeder Christoffel Mille’. Op 29 maart 1801 wordt hun eerste kind Anna Elisabeth geboren. Hierna krijgen zij nog twee kinderen. Op 25 juli 1803 wordt een zoon Johannes geboren en op 5 april 1806 volgt Ferdinand Borchart. Op 13 juni 1809 verkoopt Johan Hendrik zijn huis aan Den Hil voor 355 gulden. Hij lost hiermee een hypotheek, groot 225 gulden, af. Er is nergens te vinden of hij zich heeft ingeschreven op een nieuw adres. Hij lijkt met de noorderzon vertrokken.
Zijn naam wordt uitsluiten nog genoemd in de trouw- en overlijdensakten van zijn kinderen en in de overlijdensakte van Anna Elisabeth, die overlijdt op 27 februari 1841, waarin staat: ‘verlaten huisvrouw van Jan Hendrik Vigelius’. De laatste keer dat zijn naam wordt vermeld, is als zijn dochter Anna Elisabeth overlijdt. Dat is op 20 juli 1867. Hoewel het jammer is, dat we niet weten waar Johan Hendrik gebleven is, is dit niet van wezenlijk belang voor onze stamboom. Wel uiteraard de connectie met zijn voorouders. Hoe komt het dat Johan niet, zoals al die andere ‘Vigelius-sen’, in Hessen geboren is, maar in zo’n verafgelegen oord als Dellen? Dellen, nu Grob Dölln, is gelegen in het voormalige Oost-Duitsland, in de deelstaat Brandenburg – Landkreis Uckermark. Het ligt ongeveer 50 kilometer ten noorden van Berlijn en 50 km van de grens met Polen. Het is een klein dorp met nu nog maar ongeveer 300 inwoners. Halverwege de 19^e eeuw waren dat er ongeveer 800. Brandenburg was destijds een militaire, maar niet een economische macht. Om dat laatste te bereiken, koos keurvorst Friedrich Wilhelm in 1680 voor een koloniale politiek. Dit betekende dat men een actief beleid voerde, dat gericht was op het uitbreiden van de bevolking, door middel van het aantrekken van immigranten, door landaanwinning (afvoer van moerassen), door het stichten van dorpen en zelfs steden en het opzetten van nieuwe industrieën De immigranten waren 10 jaar vrij van belastingen, hadden het recht op het stichten van bedrijven, mochten zelf recht spreken over zaken die voorkwamen uit  eigen kring , kregen land om zich op te vestigen en kregen het recht om de handel te drijven die ze zelf wilden. Dit beleid werd gevoerd tot ver in de 18^e eeuw. Johan’s vader (of grootvader) is, aangetrokken door de kansen die er lagen, in de eerste helft van de 18^e eeuw naar Brandenburg getogen en heef zich daar in Dellen gevestigd.Op anderhalve kilometer afstand van Grob Dölln (Dellen) ligt Klein Dölln, waar in 1747 ene Johann Georg Vigelius als Schulze (burgemeester) vermeld staat. In de ‘Döllner Dorfchronik’ (geschiedenis van Dölln) staat, dat in 1750 de eerste burgemeester Johann Vigelius heet. Het vermoeden is dat het hier om dezelfde persoon gaat.
Een ander aanknopingen punt is, dat in Kappe, een gehucht op 10 kilometer afstand van Grob Dölln, in 1761 Friderica Charlotta Vigelius geboren is. Als haar vader staat genoteerd: Ferdinand Burghard Vigelius (Kolonist auf der Kappe). Het is wel zeer frappant, dat Johan Hendrik zijn derde kind Ferdinand Borchart heeft genoemd. Is Ferdinand Burghard een oom van Johan Hendrik of misschien zelfs zijn vader? Het spoor loopt hier dood. Het zou kunnen, dat Johan teruggegaan is naar het gebied, waar zijn voorouders vandaan kwamen en daar Anna Elisabeth heeft ontmoet en dat het stel voor hun huwelijk naar Dordrecht is gegaan. Misschien op voorspraak van Christoffel, de broer van Anna Elisabeth. Het kan ook zo zijn, dat Johan haar pas in Dordrecht heeft ontmoet en Anna Elisabeth al eerder met haar broer mee naar Nederland is gekomen. Maar nu wordt het giswerk en dat is in de genealogie uit den boze.

De stamboom

Na Johan Hendrik verloopt onze stamboom ‘normaal' en volgbaar. Ik heb mij voor zowel de 'Vigelius-kant' als de 'Dubbeldam-kant' beperkt tot een rechte lijn en geen zijtakken 'bewandeld'. Misschien is dat nog eens iets voor een volgende keer. De stamboom is voor wat betreft het gedeelte van vóór 1900 samengesteld vanuit verifieerbare genealogische gegevens. Het gedeelte van ná 1900 is tot stand gekomen met informatie van direct betrokken familieleden. De gegevens zoals vermeld in de stamboom zijn aldus 100% accuraat. De stamboom is vanwege privacywetgeving beschermd door middel van een wachtwoord en uitdrukkelijk alleen toegankelijk voor levende personen, die in de stamboom vermeld staan.

Documenten en foto's uit de oude doos

Voor familiefoto's verwijs ik naar de link 'Foto's →' (rechtsboven). Als je op een foto klikt past deze zich aan aan de schermgrootte (indien geschikt). Tevens is dan te zien wie er op de betreffende foto staat. Scroll door de foto's met de pijltjes < > en sluit door middel van het x-je. Originele documenten, zoals trouw- en geboorteakten worden nog verder aangevuld.

Nawoord

Tot slot wil ik Arjan, Ciska, Dini, Erika, Esther, Evelien, Heleen, Ingrid, Lenie en Trudie bedanken voor de input, die beslist nodig was om de stamboom vanaf 1900 compleet te maken.

Als bronnen heb ik hoofdzakelijk gebruikt: Een enveloppe, die ik via mijn ouders heb verkregen, waarin zich al heel veel informatie, vanaf 1800 tot en met de generatie van oma en opa, bevond. In de enveloppe zat een briefje, gedateerd 28 januari 1944, waaruit blijkt, dat Mejuffrouw Jo Vigelius, Roemer Visscherstraat 16, Dordrecht, informatie heeft opgevraagd bij de burgerlijke stand van zowel de gemeente Strijen als de gemeente Dordrecht. De genealogische website ‘FamilySearch’ van The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (Mormonen). De website van Het Regionaal Archief Dordrecht. De website ‘Dortenazoeker’. De website ‘Wiegel.org’, waaruit o.a. het ontstaan van de naam 'Vigelius' blijkt. En talloze andere websites waar informatie over 'Vigelius' te vinden was.

Onze stamboom bestaat uit 97 unieke personen.

Voor wat betreft de aansluiting van Johan Hendrik met vroegere voorouders, blijf ik zoeken.
Ook indien er andere wetenswaardigheden aan het licht komen, zal ik deze op de website vermelden.

Driel, December 2019